संघिय बेबस्थापन र मानब अधीकार राज्नैतीक अर्थशास्त्रका मुख्य बिषयबस्तु हुन ! हिन्दूस्तानको सिख समुदायको आन्दोलन हेर्दा, ५०० बर्षको इतीहासमा उनिहरुले राज्नैतीक – आर्थीक अवस्थालाई नितिगत रुपमा आन्दोलनमा जोडेका छन (Orjuela.C.2014).
उनिहरुको आन्दोलन मुलत Identity र राज्नैतीक सक्तिलाई देखीन्छ ! संघियताले मुलत समाज र सस्थाहरुमा भएका Conflicts बेबस्थापन् गर्नुपर्ने हो तर यहाँ नेपालको परिप्रेक्छ्यमा अझ धेरै Conflicts जन्माइरहेको अवस्था छ ! मुलत: पहीचान; globalization वा Networking society मै जन्मियो, जहाँ दलाल पुजिपती र क्रान्तिकारी पुजिपतीहरु पुनर्सम्रचनामा गये ! यो स्तिथी संसार मै देखीयो, जस्तै इराकी बैंकहरुमा अमेरिकि पुजिपतिहरु सेयर मालिक बने ! हाम्रो परीस्थितिमा सानो मुलुक भएकाले, राष्ट्रिय पुजिपतीहरु पुरै उद्योग धन्दा बन्द गर्ने स्थितीमा पुगे, ऊदायेका नबधनाड्यहरुले राज्यसँग भएका उद्योग बेचेर केही रकम जीबिकोपार्जन चलाये, अरु आफ्ना मालिकहरुमा बुझाये !
उनिहरुको आन्दोलन मुलत Identity र राज्नैतीक सक्तिलाई देखीन्छ ! संघियताले मुलत समाज र सस्थाहरुमा भएका Conflicts बेबस्थापन् गर्नुपर्ने हो तर यहाँ नेपालको परिप्रेक्छ्यमा अझ धेरै Conflicts जन्माइरहेको अवस्था छ ! मुलत: पहीचान; globalization वा Networking society मै जन्मियो, जहाँ दलाल पुजिपती र क्रान्तिकारी पुजिपतीहरु पुनर्सम्रचनामा गये ! यो स्तिथी संसार मै देखीयो, जस्तै इराकी बैंकहरुमा अमेरिकि पुजिपतिहरु सेयर मालिक बने ! हाम्रो परीस्थितिमा सानो मुलुक भएकाले, राष्ट्रिय पुजिपतीहरु पुरै उद्योग धन्दा बन्द गर्ने स्थितीमा पुगे, ऊदायेका नबधनाड्यहरुले राज्यसँग भएका उद्योग बेचेर केही रकम जीबिकोपार्जन चलाये, अरु आफ्ना मालिकहरुमा बुझाये !
अर्को हतीयार, यो पहीचानको लागि आधारभुत दन्द अगी ल्याउन भ्रस्ट्राचारलाई Strategically प्रयोग गरे ! जस्मा दुबै हातमा लड्डु; पहीचान चाहीयो भने तेसैलाई उछाले, भ्रस्ट्राचार र कमीसन खाएका पैसा लुकाउने सजिलो माध्यम बन्यो र बन्दैछ ! दुबै प्रकारका नबधनाड्यहरुको लागि; अरु आउरे बाहुरे र टाकुरे हामी पछी लाग्ने र उन्का झोला बोक्ने छदैछौ ! अझ भन्दा: बेक्तिगत/ सामुहीक र सस्थागत भ्रस्ट्राचार; सामाजिक बीखन्डनसँग जोडे, जस्ले अाफ्ना सुरक्षा कबच दरिलो बनाये ! यो कबच पार्टीसँग लगेर जोडी अझ दरिलो पारे ! त्रिपाठी प्रस्ट लेक्छन : मुर्कुट्टा हरु हामीलाई प्रजात्रन्त्र सीकाउने ? प्रिस्ट भुमी दलाल पुजिपती र क्रान्तिकारी पुजिपतिको फरक भएपनी Mathematical सिमेट्री एकै, उदेश्य एकै र लक्छ्य एकै देखीन्छ ! अझ, समाज – बर्ग चलायमान र आफ्नो अनुकुल बनाइराख्न यि नेत्रित्व बर्ग
गणतन्त्र, संघीयता र धर्मनिरपेक्षता साथै दुबै तिर उभीएका बीसाल भिमकाय राष्ट्रहरु देखाउदा छन ! भित्री साठगाठ ति मुलुकका कर्मचारी, नेता सँग गरेर उनिहरुकै स्वार्थ अनुकुल राज्य सन्चालन र आर्थीक निती अन्तरराष्ट्रिय पुजिपती बर्गको प्रिस्टपोसक IMF,ADB को सिमितता , लक्छ्य र उदेश्यमा आधारीत बनाउदा छन ! गरीबीको खाल्डो रेमीटेन्स रोकिएको भोली पल्ट छर्लङ देखिने छ ! यो बर्गले कुलेलम दिनेछ !
६ जेष्ठ २०७३
No comments:
Post a Comment